پژوهشكده علوم گياهي

در اين بخش، مجموعة امكانات و تجهيزات موجود در پژوهشكدة علوم گياهي دانشگاه فردوسي مشهد شامل كتابخانه، هرباريوم (مخزن گياهان)، آزمايشگاه گياه‌شناسي، آزمايشگاه فيزيولوژي تنش‌ها، آزمايشگاه بيوتكنولوژي و كشت بافت گياهي، بانك بذر، واحد رايانه، واحد سمعي و بصري، سالن اجتماعات، سايت اينترنتي، باغ گياه‌شناسي و مزرعة تحقيقاتي، معرّفي شده و پيرامون هر يك، توضيحاتي داده شده است.

1. كتابخانه:

كتابخانة پژوهشكده علوم گياهي، فعاليت خود را در سال 1362 آغاز نمود و هم‌اينك با دارا بودن 1693عنوان كتاب فارسي، 1319عنوان كتاب غيرفارسي، 29عنوان مجلة فارسي، 12عنوان مجلة غيرفارسي، 23عنوان پايان نامه تحصيلات تكميلي فارسي، 22 جلد فلور رنگي ايران، پنج عنوان ساير نوشتارهاي فارسي و نيز چندين قطعه CD و نوارهاي ويدئويي، به ارائه خدمــــات كتــابـداري و اطلاع‌رسـاني مشغول است. در سال 1382، با اتصال اين كتابخانه به شبكة رايانه‌اي سيمرغ و نوسا، انجام جستجوي رايانه‌اي نيز جهت منابع مختلف مانند كُتب، نشريات، پايان نامه‌ها و غيره، همچنين امانت رايانه‌اي منابع ياد شده، فراهم شده است. اين كتـابخـانه با دارا بودن مواد اطلاعاتـي فوق، يكـي از غنـي‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي در زمينة علوم گياهي در شمال شرق كشور مي‌باشد.

2. واحد رايانه:

واحد رايانة پژوهشكدة علوم گياهي، در حال حاضر داراي 24 دستگاه رايانه مي‌باشد كه در اختيار اعضاي هيئت علمي، كارشناسان، كتابخانه، آزمايشگاه‌ها، اتاق كامپيوتر و بخش‌هاي اداري، قرار گرفته است. همچنين در اين واحد، چندين دستگاه چاپگر (رنگي، سياه و سفيد و ماتريسي)، زيراكس، اسكنر، سي‌دي‌رايتر، كَپچِر و نيز برخي لوازم جانبي مورد نياز، فراهم شده است. همچنين با ايجاد شبكة داخلي و نيز تهيه و نصب ابزار لازم جهت اتصال به اينترنت، امكان استفاده از اينترنت و نيز مزاياي شبكة داخلي، در تمام قسمت ها، موجود مي‌باشد.

3. واحد سمعي و بصري:

اين واحد، با در اختيار داشتن وسايلي از جمله دوربين فيلم‌برداري، دوربين عكس‌برداري ديجيتال، تلويزيون، ويدئو و نيز برخي وسايل جانبي، وظيفة تهيه فيلم، عكس و اسلايد را در زمينه هاي مختلف پژوهشي، از جمله پوشش گياهي مناطق مختلف، طرح‌ها و نيز پروژه‌هاي مختلف، برعُهده دارد. اين واحد تاكُنون حدود 30 كاست ويديويي، صدها قطعه عكس و بيش از 930 قطعه اسلايد از پوشش گياهي استان‌هاي خراسان، تهيه كرده است.

4. سالن اجتماعات:

با تلاش‌هاي انجام‌گرفته طي سال 1384، طرح توسعة فضاي فيزيكي پژوهشكدة علوم گياهي به‌اتمام رسيد و ضمن اضافه‌شدن سه اتاق به پژوهشكده، سالن اجتماعاتي با گنجايش حدود 60 نفر مجهز به وسايل سمعي و بصري (ويدئوديتاپرژكتور، پردة نمايش و ...) احداث گرديد.

5. سايت اينترنتي:

پژوهشكدة علوم گياهي در راستاي ايفاي رسالت پژوهشي خود، اطلاع‌رسانيِ به موقع و ارائة نتايج، اطلاعات و اخبار مختلف علمي و پژوهشي را در نظر داشته به اين ترتيب، از سال 1382، اقدام به طرّاحي و ايجاد سايت جامع اينترنتي نموده است. با تلاش هاي انجام‌گرفته، اين سايت در بهار سال 1383 به بهره‌برداري رسيد و با استقرار آن در شبكة اينترنت، هم‌اكنون در دسترس دانش‌پژوهان، پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گرفته است. در نظر است تا فهرست جامعي از نام گياهان موجود در هرباريوم پژوهشكده، همچنين اطلاعات مربوط به نمونه‌هاي بذر نخود و عدس موجود در بانك بذر حبوبات در اين سايت قرار گيرد. در اين سايت، مجموعة خلاصه نتايج تحقيقات انجام گرفته در زمينة حبوبات در استان‌هاي خراسان درج گرديده است. همچنين امكان برقراري ارتباط با اعضاي هيأت علمي و ساير كاركنان و نيز آگاهي از اطّلاعات مربوط به آنان، اطّلاع از ساختارهاي پژوهشي، فضاها و امكانات پژوهشكده و نيز ايجاد اتصال‌هاي اينترنتي به ساير مراكز تحقيقاتي، در اين سايت، فراهم شده است.

6. باغ گياه شناسي:

از جمله اقدامات مهم انجام گرفته در پژوهشكدة علوم گياهي، ارائة طرح احداث باغ گياه‌شناسي در سال 1379 بوده است. اين طرح با توجّه به اهميت حفظ ذخاير ژنتيك گياهان در كشور به‌عنوان منابع و ثروت‌هاي ملّي و نيز با توجّه به كاربردهاي فراوان و قابل‌توجّه باغ‌هاي گياه‌شناسي از جنبه‌هاي مختلف علمي، آموزشي و پژوهشي، از سوي پژوهشكدة علوم گياهي، تهيه و ارائه گرديد. اين طرح كه با در نظر گرفتن اصول علمي تهيه شده است، اهداف متنوّعي از جمله فراهم نمودن امكان انجام فعاليت‌هاي تحقيقاتي، آموزشي، گردشگري و نيز اقتصادي را دنبال مي‌نمايد. هم‌اكنون اين طرح، مراحل پاياني فاز مطالعاتي خود را پشت سر مي‌گذارد.

7. مزرعه تحقيقاتي:

با توجّه به لزوم در اختيار بودن مزرعة تحقيقاتي مناسب جهت انجام امور مختلف پژوهشي، با انجام پيگيري‌هاي لازم در سال 1383، قطعه زميني به مساحت تقريبي 9000 متر مربّع در پرديس دانشگاه فردوسي مشهد در مجاورت ساختمان پژوهشكده، به اين امر اختصاص يافت. مجاورت اين مزرعه به محل كار اعضاء، امكان مناسبي را جهت بازديدهاي لازم و مداوم از پروژه‌هاي در دست اجرا، فراهم مي نمايد.

8. هرباريوم (مخزن گياهان):

هرباريوم (مخزن گياهان) پژوهشكدة علوم گياهي دانشگاه فردوسي مشهد، مجموعة منحصر به‌فردي است كه در آن بيش از 50000 نمونة گياهي شامل نمونه‌هاي جمع‌آوري شده از استان‌هاي خراسان و نيز استان‌هاي همجوار نگهداري مي‌شود. اين نمونه‌ها، بر اساس اصول علمي در قالب 146 خانواده، 864 جنس و حدود 1700 گونه، طبقه‌بندي شده‌اند. از اين تعداد، تاكنون 240 گونه براي استان‌هاي خراسان، 35 گونه براي ايران و چهار گونه براي دنيا، جديد مي‌باشند.

9. آزمايشگاه گياه شناسي:

اين آزمايشگاه، مجهز به دو دستگاه ميكروسكوپ، 10 دستگاه استريو ميكروسكوپ، يك دستگاه ميكروتوم (جهت تهية مقاطع ميكروسكپي) و نيز چارت‌ها و مولاژهاي مختلف آموزشي گياه‌شناسي مي‌باشد.

10. آزمايشگاه فيزيولوژي تنش ها:

آزمايشگاه فيزيولوژي تنش‌ها، با هدف انجام تحقيقات پايه و كاربردي در زمينة فيزيولوژي گياهي، به‌خصوص فيزيولوژي مولكولي و بررسي تأثير تنش‌هاي مختلف زيستي و غيرزيستي بر مجموعة فعاليت‌هاي رشدي گياهان، طرّاحي و راه‌اندازي شده است. در اين آزمايشگاه تنش‌هايي مانند خشكي، شوري، سرما، گرما، نور و نيز تنش‌هاي زيستي، شبيه‌سازي مي‌شوند و مواردي از جمله نحوة اثرگذاري انواع تنش‌ها، دوره‌هاي بحراني وقوع تنش و چگونگي واكنش گياهان نسبت به وقوع انواع تنش، بررسي و مطالعه مي‌شوند. انتظار مي‌رود با انجام فعاليت‌هاي تحقيقاتي متفاوت بتوان مجموعة خصوصيات گياهي را كه باعث ايجاد مقاومت يا حساسيت نسبت به تنش‌هاي مختلف مي‌شوند، شناسايي نمود تا زمينه‌هاي اوليه براي اصلاح ژنتيك ارقام و واريته‌هاي گياهي در جهت مقاومت به تنش‌ها، فراهم شود.برخي از تجهيزات و دستگاه‌ها، همچنين اَقلام موجود در اين آزمايشگاه كه به‌طور عمده در سال‌هاي اخير سفارش داده شده و خريداري شده‌اند، به‌قرار زير مي‌باشد: هود مواد شيميايي، روتاري، كلروفيل‌متر، ژرميناتور، آون، دستگاه اندازه‌گيري فتوسنتز، ترازوي دقيق آزمايشگاهي، رايانه، دستگاه شمارش بذر، دستگاه تقطير، تانسيومتر، اُهم‌متر، سَمپلِر (در سه نوع مختلف)، يخچال، تانك نيتروژن، پُمپ خلأ، انواع مواد و تركيبات شيميايي و لوازم شيشه‌اي.

11. آزمايشگاه بيوتكنولوژي و كشت بافت گياهي:

اين آزمايشگاه با توجه به اهميت ويژة بيوتكنولوژي، با هدف انجام مطالعات پايه در زمينه‎هاي مختلف مرتبط، (از سال 1379) طرّاحي و تا حدودي تجهيز شده است. در حال حاضر با فراهم شدن امكانات و تجهيزات زير، امكان انجام مطالعات در زمينة كشت بافت‌هاي گياهي، ماركرهاي مولكولي مبتني بر PCR، تكنيك‌هاي بررسي پروتئين‌ها و نيز انواع الكتروفورز، مهيّا مي‎باشد. همچنين با توجه به طرح‎هاي توسعه‎اي ارائه شده، تلاش مي‎شود تا پايان سال جاري، تكنيك پايه و با اهميت ژن كلونينگ نيز براي اولين بار در دانشگاه راه‌اندازي گردد.<فهرست برخي تجهيزات و اقلام موجود در اين آزمايشگاه، به‌قرار زير است: دستگاه آب مقطّرگيري، آون، اتاق كشت، اتاق رشد، اتوكلاو، استيرر، الكتروفورز، بن‌ماري، بيوفتومتر، pHمتر، تانك نيتروژن، ترازوي چهار صفر، ترموسايكر (PCR)، ژل‌داك، ميكروسانتريفيوژ، ميكرواسپين، سانتريفيوژ يخچال‌دار، شيكر اُربيتالي، فريزر صندوقي، يخچال 4+ و فريزر 20- درجة‌سانتي‌گراد، كانداكتي‌متر، مايكرو‌ويو، همزن، هموژنايزر، مواد مورد نياز جهت انواع كشت بافت‌هاي گياهي و آزمايشات مرتبط با ماركرهاي مولكولي RAPD و PCR. /TD>

12. بانك بذر

بانك بذر حبوبات دانشگاه فردوسي مشهد به‌عنوان يكي از ذخاير ارزشمند بذر، فعاليت خود را از سال 1374 آغاز نموده و طيّ سال‌هاي اخير، در جهت توسعه و تكميل خود گام‌هايي را برداشته است. اين بانك بذر كه با همت دانشكدة كشاورزي و پژوهشكدة علوم گياهي دانشگاه فردوسي مشهد ايجاد شده است، داراي دو سردخانه با دماي زيرصفر (جهت نگهداري طولاني‌مدت) و بالاي صفر درجةسانتي‌گراد (جهت نگهداري كوتاه مدت)، مي‌باشد. در حال حاضر بيش از 900 نمونه بذر نخود و350 نمونه بذر عدس در آن نگهداري مي‌شود كه از سراسر ايران و نيز تعدادي از ايكاردا (مركز بين‌المللي تحقيقات كشاورزي در مناطق خشك) و ساير نقاط دنيا جمع‌آوري شده است. مشخصات بذور نخود و عدس موجود در بانك بذر، استخراج شده و در چندين مجلّد تحت عنوان راهنماي بانك بذر نخود و عدس، در دسترس علاقه‌مندان و نيز متقاضيان، قرار گرفته است. همچنين جهت دسترسي سريع و آسان به ويژگي‌هاي ظاهري بذور موجود در بانك بذر وعدم نياز براي ورود به بانك بذر، كلكسيون نمونه‌هاي نخود و عدس نيز تهيه شده است كه در پژوهشكدة علوم گياهي، موجود مي‌باشد. همچنين در نظر است بخشي از اين اطلاعات، در سايت اينترنتي پژوهشكدة علوم گياهي (http://rcps.um.ac.ir) نيز قرار گيرد.